Wspólnymi staraniami, oddajemy do Waszej dyspozycji pierwszą część materiałów dot. Stalagu II B w Czarnem. Jest to przekład ze źródeł francuskojęzycznych. Za wszelkie uwagi i konstruktywną krytykę z góry dziękujemy.

Waldek, Simone.


Stalag II B był położony na wschodzie Prus, na Pomorzu, regionie pierwotnie polskim, który został skolonizowany przez Niemców w okresie 1772- 1945.Odległy 2,4 km na na zachód od małego miasta Czarne (około tysiąc mieszkańców w tamtym czasie) w powiecie czarnieńsko- człuchowskim, nad rzeką Kudow.Ten region, oparty na lasach, jeziorach i bagnach, w połowie drogi między granicą niemiecko- sowiecką znajdował się dokładniej na północ od Berlina, między Szczecinem a Gdańskiem, niedaleko Bałtyku. Rozciągała się tu największa w tej części Europy strefa bagien i trzęsawisk.

Przed wojną w oficjalnej nomenklaturze była to Wyspa Łabędzia (Schwaneninsel), nazywano ją również Schmiedicke-Ufer a nawet Wyspą Miłości. W polskim Szczecinku, w latach powojennych przylgnęła do niej nazwa "Tajwan" i tak już zostało do dzisiaj. Ale po kolei.

Do dzisiaj śródmieście zachowało swój oryginalny, średniowieczny układ urbanistyczny.
Tak jak przed wiekami, z Rynku wybiegają w cztery strony świata, cztery ulice. Na południe wiedzie ul. Zamkowa. Dziwnym zbiegiem okoliczności jej nazwa przetrwała do dzisiaj! Jeszcze do XVIII wieku, kiedy to w latach 1780-1784 po raz pierwszy obniżono wody Trzesiecka, aby dostać się do zamku trzeba było pokonać ok. osiemdziesięciometrowej długości drewniany most łączący zamkową wyspę z miejską bramą. Na zachód biegła ul. Królewska (dz. Boh. Warszawy) a zamykała ją Brama Białogardzka. Na wschód prowadziła ul. Pruska ( dz. ul. 9. Maja) z bramą o takiej samej nazwie. Uliczką wiodąca w kierunku północnym, poprzez Rybacki Most, można było dostać się do Kiecza - przedmieścia zamieszkałego przez Kaszubów, a więc rodzimych mieszkańców tych ziem.
Po ostatniej wojnie z nieznanych mi przyczyn nazwę najstarszej dzielnicy Szczecinka zmieniono na Chyże.

Neustettin z lotu junkersa w latach trzydziestych. Pocztówkę wydrukowano w miejscowej drukarni ale jak głosi podpis zdjęcie pochodzi z zasobów Junkers Luftbild - Zentrale.

Na jej rewersie bardzo ładnie zachował się okolicznościowy stempel tutejszej poczty. Oprócz daty - 19.12.32, można odczytać napis: Szczecinek zdrojowisko - wypoczynek nad leśnym(?) jeziorem.
Środek stempla zdobi rysunek przedstawiający żaglówki na tle zamku i charakterystyczną sylwetkę kościoła Mariackiego.

Niegdyś potężna, co roku występująca z brzegów, dzisiaj pozbawiona swego naturalnego charakteru, przypomina raczej kanał. Mowa oczywiście o Niezdobnej. Ta niewinnie wyglądająca rzeczka, w znacznym części ujęta w betonowe koryto, po raz ostatni dała o sobie znać w 1888 roku. To właśnie wtedy, a było to podczas wiosennych roztopów, Niezdobna przestała właściwie istnieć, a Trzesiecko i Wielimie połączyły się w jedno wielkie jezioro. Stary Rynek (dz. plac Wolności) przekształcił się w gigantyczny basen mający aż 139 cm głębokości. Mieszkańcy wraz z dobytkiem schronili się na pobliskie Wzgórze św. Jerzego zwane też wówczas Wzgórzem Stodół. Miejsce to od wieków było dla nich azylem przed wodnym żywiołem. Z czasem miejscowi rolnicy chcąc zabezpieczyć zbiory zaczęli właśnie tutaj budować swoje stodoły.

Jeszcze przez wiele lat po wojnie o Pomorzu Zachodnim mówiono "Dziki Zachód", uznając, że na ziemiach tych prawo łamane jest w sposób drastyczny. Faktycznie, przez wiele miesięcy po zdobyciu miasta, sytuacja pod tym względem daleka była od normalizacji. Zachowanie zdobywców - wojsk sowieckich było wręcz skandaliczne. Zagrożeniem były też ukrywające się w rejonie Szczecinka (podobnie jak na całym Pomorzu Zachodnim) resztki rozbitych wcześniej oddziałów niemieckich. Wreszcie, na całe Pomorze Zachodnie (w tym i do Szczecinka) ściągali różnego rodzaju awanturnicy w nadziei na łatwy i szybki zarobek.

Jednym z największych współczesnych szczecineckich pomników jest monument na cmentarzu wojennym, zaprojektowany przez Melchiora Zapolnika i Ryszarda Grodzkiego. Wzniesiono go w 1967 roku u podnóża Wisielczej Góry. Mimo, że wykonano go z betonu – zdawać by się mogło, materiału niezniszczalnego – pomnik wymaga już remontu. Prawie jednocześnie z jego budową, zakończono ekshumację prochów wszystkich żołnierzy polskich i sowieckich poległych na froncie w 1945 roku. W sumie miejsce wiecznego spoczynku znalazło tutaj 4427. żołnierzy Armii Czerwonej i 39. z I Armii Wojska Polskiego. Poległych zwieziono ze 143 miejscowości z terenu Ziemi Szczecineckiej.

Zbliża się kolejna rocznica związana ze zdobyciem Szczecinka. Zakończenie wojny dla większości Polaków kojarzy się przede wszystkim z wędrówką ludów. Z zachodu wracali więźniowie obozów koncentracyjnych, zaś ze wschodu setki tysięcy wysiedlonych ze swoich rodzinnych domów. Ładowano ich do towarowych wagonów udających się do Polski w nowych, wyznaczonych przez Stalina granicach. Po wielu tygodniach podróży wygnańcy wysiadali na stacjach i stacyjkach Pomorza, Dolnego Śląska i Ziemi Lubuskiej. W nowym miejscu czuli się obco. Wierzyli, że znaleźli się tutaj tylko tymczasowo.

Dość dużo pisano o 60-tej rocznicy zakończenia II wojny światowej. W naszych lokalnych mediach bardzo popularne było pytanie: czy Szczecinek został wyzwolony, czy też może zdobyty? A może, jak ostatnio napisał jeden z czytelników Tematu po prostu zajęty, ponieważ walk o miasto (zdaniem tego czytelnika) praktycznie nie było. Osobiście reprezentuję pogląd, że walki o Szczecinek jednak były. Co do takiego poglądu mnie uprawomocnia? Ponieważ ludność autochtoniczna, to znaczy niemiecka, nie życzyła sobie takiego wyzwolenia, a Polaków i innych nacji poza robotnikami przymusowymi i jeńcami wojennymi praktycznie tu nie było.

Tym razem proponuję zająć się dziejami tych, które powstały po 1945 roku.
Po zakończeniu wojny wszystkie poniemieckie pomniki zostały gruntownie rozebrane. Do dzisiaj pozostały po nich jedynie zdjęcia i niewielkie fragmenty. Z najstarszego monumentu, poświęconego poległym mieszkańcom Neustettina, stojącego niegdyś w parku na osi ul Parkowej, zachowały się jedynie dwie francuskie kolubryny z wojny francusko - niemieckiej w 1870 roku. "Parkowe" spiżowe działa zostały ukradzione przez wojsko. Zanim trafiły do muzeum w Bydgoszczy, przez kilka lat zdobiły główną bramę koszar przy ul. Kościuszki.